و هولناك قدمى جلوتر بردارد و همين مسئله مقام او را نزد شاه متزلزل ساخت . علاوه بر اين خبر رسيد كه در اغلب نقاط ايران اغتشاش و ناامنىهائى بروز نموده و اين مسئله نيز از حيثيت و اعتبار او كاست . بالاخره مرك رقيب او حكيم الملك به وضع سوءظن‌آورى ظاهرا شاه را بوحشت انداخت . بهر صورت بعد از اين واقعه انفصال خود او صورت وقوع پيدا نمود . رقابت انگليس و روس : در ظرف مدتى كه در اين فصل راجع به آن سخن رانديم رقابت بريتانياى كبير و روسيه سال‌بسال شديدتر ميشد . هردو دولت براى پيش بردن منافع مخصوص بخودشان زيركانه با يكديگر مشغول جنك و نزاع بودند و در نتيجه اگر بين آنها موافقت محدودى پيدا نميشد بدون ترديد بينشان تصادم روى ميداد . ايرانيان هميشه به من گفته‌اند كه « انحصار تنباكو » يك ضربهء سنگين به حيثيت و اعتبار معنوى بريتانياى كبير وارد آورد . در تعقيب آن ضربهء دو قرضه بود كه هردو را روسيه بايران داد ، ولى ضربهء خوردكنندهء واقعى تعرفهء گمركى جديد بود . اين ضربات در موقعى وارد آمد كه بريتانياى كبير گرفتار جنك آفريقاى جنوبى بوده و براى جلوگيرى از اين ضربات دستش آزاد نبود . اما در مقابل اين ضربات شديد كه مادتا و معنا بر حيثيت دولت بريتانيا وارد آمد بايستى مسافرت لردكرزن را در خليج فارس ، كميسيون سرحدى سيستان و گشايش راه نوشكى سيستان را ذكر نمود . ظهور نايب السلطنهء هندوستان در خليج فارس در زمستان 1903 درحالىكه اسكادران ( اسواران ) هند شرقى با او همراه بود در موقعيت سياسى انعكاسى بطور مطلوب بخشيده ، چه آن سياست بريتانيا را كه لرد كرزن در بهار سال پيش اظهار داشته بود تأييد و تقويت نمود . وزير امور خارجهء بريتانيا در طى صحبت خود در مجلس لردها چنين اظهار داشته بود « من بدون تأمل مىگويم كه ما تأسيس يك ايستگاه دريائى يا يك بندر محصون و بارودار را در خليج فارس بوسيلهء هردولتى باشد بايد يك تهديد جدى به منافع بريتانيا بدانيم و بايستى با تمام وسائل ممكنه‌اى كه در دسترس داريم از وقوع آن جلوگيرى نمائيم » اين گزارش بموقع بود و باعث